Όταν ο Μακιαβέλι μου δίδαξε πραγματισμό.

July 12th, 2018

Πολλές φορές γράφω πράγματα που αρκετούς τους ενοχλούν.

Αυτό συνήθως συμβαίνει με πολιτικά θέματα και αυτό το κατανοώ. Αλλά κάποιες φορές συμβαίνει και με κοινωνικά ή διαπροσωπικά θέματα.

Πιο συγκεκριμένα είχα ανεβάσει ένα ποστ όπου έγραφα το εξής:

“Πάντα να λες λιγότερα από ό,τι χρειάζεται, ειδικά για προσωπικά θέματα που σε ενοχλούν. Αυτό έχει δύο βασικά πλεονεκτήματα:

1. Δημιουργείς ένα μυστήριο γύρω από την περσόνα σου.

2. Μειώνεις την πιθανότητα να σε λυπούνται οι άλλοι.”

Ο λόγος που κοινοποίησα τη συγκεκριμένη ανάρτηση, ήταν επειδή στη ζωή μου έχω ενστερνιστεί την έννοια του πραγματισμού σε αρκετά μεγάλο βαθμό.

Προσπαθώ μέσω της κριτικής σκέψης να αναλύω καταστάσεις και να βγάζω συμπεράσματα για το πώς λειτουργεί ο κόσμος.

Δεν μπορώ να επαφίεμαι σε επίκτητες γνώσεις και ένστικτα ώστε να διαμορφώνω άποψη για το πως να αντεπεξέλθω την πολυπλοκότητα της ύπαρξης.

Πρέπει να είμαι αντισυστημικός, να ανανεώνω συνεχώς τις πηγές γνώσης μου και να ελέγχω ενδελεχώς τις αξίες μου, τα θέλω μου και τις προκαταλήψεις μου.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο προσπαθώ να δημιουργώ όση περισσότερη ελευθερία γίνεται και όση μπορώ να αντέξω.

Αλλά η ελευθερία αυτή δεν εξαρτάται αποκλειστικά από εμένα.

Εξαρτάται και από όλες τις υπάρξεις που ηθελημένα ή αθέλητα συμβάλουν στη λειτουργία του κοινωνικού μου κόσμου.

Γονείς, φίλοι, σύντροφοι, περαστικοί, πολιτικοί, συνάδελφοι δημιουργούν ένα αμάλγαμα όντων που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και αλληλοεπηρεάζονται.

Και είναι προσωπική ευθύνη του καθενός από εμάς να το αντιληφθεί αυτό και να ενεργήσει αναλόγως.

Πέρασαν πολλά χρόνια μέχρι να καταφέρω να αξιολογήσω σωστά τις σχέσεις μου με τους άλλους και να καταφέρω να πλάσω μια προσωπικότητα που μπορεί και κινείται με ευπρέπεια και αρμονία μέσα στην κοινωνία.

Χρειάστηκε να διαβάσω και να επηρεαστώ από αρκετούς στοχαστές για να το καταφέρω αυτό και ένας από τους πιο σημαντικούς ήταν ο Μακιαβέλι.

Ο Μακιαβέλι για πολλούς και διάφορους λόγους, στο μυαλό των περισσότερων, έχει ταυτιστεί με τη χειραγώγηση, την εκμετάλλευση και τη διπροσωπία.

Κι αυτό γιατί πολλοί πολιτικοί έχουν διαβάσει τα έργα του ώστε να τους βοηθήσουν στη διαχείριση της εξουσίας αλλά και του λαού.

Στο πιο σημαντικό του έργο, τον Ηγεμόνα, ο Μακιαβέλι είχε γράψει πολλά προς αυτή την κατεύθυνση.

Είχε πει πράγματα όπως:

  • Ο ηγέτης αποκτά κύρος με το να είναι είτε αληθινός φίλος είτε πραγματικός εχθρός. Δηλαδή παίρνει θέση, καθαρά, υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς. Αυτή η τακτική έχει πολύ περισσότερα πλεονεκτήματα από την απλή ουδετερότητα.
  • Τους αντιπάλους σου ή πρέπει να τους παίρνεις με το μέρος σου ή να τους εκμηδενίζεις.
  • Η πρώτη εντύπωση που δημιουργεί ένας ηγεμόνας είναι αυτή που δίνουν οι άνθρωποι που τον περιστοιχίζουν.
  • Δεν πρέπει ποτέ να αφήνει κανείς να συνεχίζεται μια ανωμαλία για να αποφύγει έναν πόλεμο, γιατί δεν τον αποφεύγει, αλλά μόνο αλλάζουν οι συνθήκες προς όφελος των αντιπάλων του.
  • Ο άνθρωπος είναι καλός μόνο όταν είναι αδύναμος.
  • Κάνε το κακό μια κι έξω, αλλά το καλό δίνε το σιγά-σιγά.
  • Ποτέ τίποτε μεγάλο δεν επιτεύχθηκε χωρίς κίνδυνο.
  • Οι πρίγκιπες και οι κυβερνήσεις είναι, μακράν, τα πιο επικίνδυνα στοιχεία σε μια κοινωνία.
  • Μια αλλαγή αφήνει την πόρτα ανοιχτή για να μπουν και άλλες.
  • Ποτέ μην προσπαθείς να κερδίσεις με τη βία αυτό που μπορεί να αποκτηθεί με πονηριά.
  • Γενικά οι άνθρωποι είναι αγνώμονες, ασταθείς και υποκριτές· προτιμούν να αποφεύγουν τον κίνδυνο και είναι αχόρταγοι για κέρδος.
  • Η υπόσχεση που δόθηκε ήταν μια αναγκαιότητα του παρελθόντος. Ο λόγος που δεν κρατήθηκε είναι μια αναγκαιότητα του παρόντος.
  • Έναν ηγέτη πρέπει να τον φοβούνται και να τον αγαπούν. Αν δεν γίνεται και τα δύο, τότε καλύτερα μόνο να τον φοβούνται.

Λογικό είναι όταν κάποιος διαβάζει αυτές τις προτάσεις, το πρώτο πράγμα που θα σκεφτεί είναι το πόσο πανούργος και απεχθής είναι ο Μακιαβέλι. Είναι δυνατόν κάποιος να προωθεί με τόση στεγνότητα τόσο απάνθρωπες ιδέες;

Κι όμως είναι.

Κι αυτό δεν έγινε γιατί ο Μακιαβέλι ήταν ένα απάνθρωπο ον το οποίο περνούσε τον περισσότερο χρόνο του μέσα σε ένα σκοτεινό γραφείο προσπαθώντας να φτιάξει σχέδια για το πως να κατακτήσει τον κόσμο.

Έγινε γιατί ο Μακιαβέλι πέρασε το περισσότερο μέρος της ζωής του σαν πολιτικός ηγέτης και στοχαστής και είδε από πρώτο χέρι την αλήθεια της ανθρώπινης φύσης. Καθ’ όλη τη διάρκεια της θητείας του, προσπάθησε να βελτιώσει τον τρόπο λειτουργίας του κράτους και να θεσπίσει πιο ανθρωποκεντρικούς κανόνες λειτουργίας του. Στη συνέχεια όμως εκδιώχθηκε από τους Μεδίκους και κατάλαβε πως στην πολιτική δεν αρκεί να έχεις μόνο αρχές και αξίες, χρειάζεσαι και στρατηγική.

Ό,τι έγραψε, το έγραψε όχι μόνο για να προϊδεάσει τους μελλοντικούς πολιτικούς για το τι θα συναντήσουν, άλλα και για να ανοίξει τα μάτια σε εμάς τους υπόλοιπους οι οποίοι δεν αντιλαμβανόμαστε πως λειτουργεί η πολιτική αλλά και πως λειτουργεί ο συσχετισμός πολιτικής και ανθρώπινης φύσης.

Και κατά τη γνώμη μου η φιλοσοφία και η κοσμοθεωρία του Μακιαβέλι (που προφανώς δεν περιορίζεται μόνο στον Ηγεμόνα) αποτελεί την επιτομή της έννοιας του πραγματισμού.

Όταν στο ποστ μου έγραφα ότι πρέπει κάποιος να λέει λιγότερα από ό,τι πρέπει, δεν το έλεγα γιατί θέλω να προωθήσω το ψέμα και τη κρυψίνοια. Το έλεγα για καθαρά πραγματιστικούς λόγους.

Δεν μπορείς εσύ σαν άνθρωπος που προσπαθεί να λειτουργεί με γνώμονα την αξιοπρέπεια και το σεβασμό, να ελπίζεις ότι και οι άλλοι θα κάνουν το ίδιο.

Πρέπει πάντα να έχεις τα μάτια σου ανοιχτά και να αντιλαμβάνεσαι ότι ο κόσμος είναι πολυδιάστατος και πολύ σπάνια θα βρίσκεσαι σε απόλυτη αρμονία με τους γύρω σου.

Όλοι από το ίδιο υλικό είμαστε φτιαγμένοι, σάρκα, οστά και ψυχή.

Αλλά δεν μπορούμε όλοι να συμπεριφερόμαστε με ηθικό και σωστό τρόπο γιατί δεν έχουμε όλοι ξεκαθαρίσει την έννοια της ηθικής και του σωστού μέσα μας.

Όταν βγαίνεις εκεί έξω, μη βγαίνεις με αφελή τρόπο. Να βγαίνεις με στρατηγικό και πραγματιστικό τρόπο.

Να λειτουργείς πάντα με αξιοκρατία, εντιμότητα και ευθύτητα.

Αλλά να είσαι έτοιμη να αντιμετωπίσεις και τα αντίθετα από αυτά που εσύ ασπάζεσαι.

Όλοι θέλουμε ο κόσμος μας κάποια στιγμή να μετουσιωθεί σε κάτι το ιδανικό για όλους.

Αλλά μέχρι τότε ο πραγματισμός θα πρέπει να είναι η πυξίδα μας.

Εάν η ανάγνωση των στοχασμών μου σου προκαλεί τέρψη και εναρμόνιση με τα γενικότερα πιστεύω σου, μπορείς να εγγραφείς στο στενό μου κύκλο για να λαμβάνεις ειδοποιήσεις για καινούρια άρθρα.

Συνήθως γράφω ένα άρθρο την εβδομάδα και στέλνω ένα email στον κύκλο μου κάθε Κυριακή όπου συνοψίζω τα θέματα που αναλύθηκαν.

Η εγγραφή γίνεται μέσω της παρακάτω φόρμας:

Εάν είσαι χρήστης μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορείς να με ακολουθήσεις στο Facebook και στο Twitter.